Northern Light ဆိုတာဘာလဲ

northern

Northern Lights ဆိုသည္မွာ ညဥ့္ေကာင္းကင္ယံတြင္ လွပစြာ ျဖာထြက္ေသာ ေရာင္စံုအလင္းတန္းမ်ား ကိုေခၚသည္။ ျမန္မာလို ဥတၱရအလင္းတန္းဟု ေခၚေလ့ရွိၾကသည္။ အဓိပၸါယ္မွာ ေျမာက္ဘက္ပိုင္းေဒသမွ အလင္းတန္းမ်ား ဟူ၍ျဖစ္သည္။ ၎အလင္းတန္းမ်ားကို Aurora အလင္းတန္းမ်ားဟုလည္း ေခၚဆိုၾကသည္။ (ဤေဆာင္းပါးတြင္ အေခၚအေ၀ၚကို Northern Lights ႏွင့္ Aurora အလင္းတန္း ဟူ၍သာ တစ္လွည့္စီသံုးသြားပါမည္။) Northern Lights အလင္းတန္းမ်ားသည္ လြန္စြာထူးျခားဆန္းျပားသည္သာမက ေမွာ္ပညာျဖင့္ ဖန္တီးထားသည္ဟုပင္ ထင္မွတ္မွားေလာက္ေအာင္ လွပေပသည္။ သို ့ေသာ္ စာဖတ္သူသည္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ေနသူ ျဖစ္ပါက ထို Northern Lights ကို အျပင္ေလာကတြင္ ျမင္ေတြ ့ႏိုင္ရန္ မျဖစ္ႏိုင္ပါ။ အဘယ့္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ Northern Lights ကို ကမာၻ ့ေျမာက္ဘက္စြန္းႏွင့္ ေတာင္ဘက္စြန္းေဒသမ်ားတြင္သာ ျမင္ေတြ ့ရေလ့ရွိေသာေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ အျပင္ေလာကတြင္ မျမင္ႏိုင္ေသာ္လည္း Northern Lights မည္သို ့မည္ပံုရွိသည္ကို Internet တြင္ ရွာေဖြေလ့လာ ႏိုင္ပါသည္။ ဤေဆာင္းပါးတြင္လည္း Northern Lights ပံုမ်ားကို အျမည္းသေဘာ ေလ့လာႏိုင္ရန္ ေဖာ္ျပေပးထားပါသည္။

Northern Lights ဘယ္လို ျဖစ္ေပၚလာလဲ။

အၾကမ္းဖ်င္းအားျဖင့္ Aurora (ေခၚ) Northern Lights ျဖစ္ေပၚရျခင္းမွာ ေနမွ ထုတ္လႊတ္လိုက္သည့္ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္ေဆာင္ အမႈန္ကေလးမ်ား ကမာၻ ့ေလထုထဲသို ့ေရာက္ရွိလာျပီး ေလထုထဲဲမွေမာ္လီက်ဳးမ်ားႏွင့္ ပြတ္တိုက္မႈေၾကာင့္ျဖစ္ေပၚလာသည္။ Northern Lights ႏွင့္ ေနေျပာက္ျဖစ္စဥ္(sunspot activity) ဆက္ႏြယ္မႈကို ၁၈၈၀ ခုႏွစ္တြင္ စတင္ေလ့လာေတြ ့ရွိခဲ့သည္။ ၁၉၅၀ ျပည့္ႏွစ္မ်ားတြင္ ျပဳလုပ္ခဲ့ေသာ သုေတသနလုပ္ငန္းမ်ား၏ အက်ိဳးေက်းဇူးေၾကာင့္ ေနမွ အီလက္ထရြန္ႏွင့္ ပရိုတြန္ အမႈန္ကေလးမ်ားသည္ solar wind ဟူေသာ ျဖစ္စဥ္ျဖင့္ ကမာၻေလထုထဲသို ့၀င္ေရာက္ေၾကာင္း သိရွိလာခဲ့ၾကသည္။

ေန၏ မ်က္ႏွာျပင္ အပူခ်ိန္သည္ 5800 kelvin ထိပူျပင္းျပီး ၎အပူခ်ိန္တြင္ ဓါတ္ေငြ ့ေမာ္လီက်ဴးမ်ား အခ်င္းခ်င္း ပြတ္တိုက္မႈ အၾကိမ္ေပါင္းမ်ားစြာ ျဖစ္ေပၚ၍ ျပင္းထန္စြာ ေပါက္ကြဲၾကသည္။ ေနသည္ မိမိ၀င္ရိုးေပၚတြင္ လွည့္ပတ္ေနသည္ျဖစ္ရာ ေပါက္ကြဲမႈျဖစ္ခ်ိန္တြင္ အီလက္ထရြန္ႏွင့္ ပရိုတြန္ အမႈန္မ်ားသည္ ေနမွ လြတ္ကာ အာကာသသို ့ လြင့္စင္သြားၾကသည္။ ထိုျဖစ္စဥ္ကို Solar Wind ဟုေခၚျပီး အဆိုပါ နည္းလမ္းျဖင့္ ကမာၻေလထုထဲသို ့ လွ်ပ္စစ္ေဆာင္ အမႈန္မ်ားေရာက္ရွိလာၾကသည္။ သို ့ေသာ္ အားျပင္းေသာ ကမာၻ ့သံလိုက္စက္ကြင္းေၾကာင့္ ၎လွ်ပ္စစ္ေဆာင္အမႈန္မ်ားသည္ ကမာၻေျမေပၚသို ့ တိုက္ရိုက္မက်ေရာက္ႏိုင္ဘဲ ့သံလိုက္စက္ကြင္းအားအေပ်ာ့ဆံုးျဖစ္သည့္ ၀င္ရိုးစြန္းေဒသမ်ားသို ့လမ္းေၾကာင္းေသြဖည္သြားၾကသည္။ ၀င္ရိုးစြန္းေဒသမ်ားသို ့ေရာက္ရွိေသာအခါ ကမာၻေပၚမွ ဓါတ္ေငြ ့အမႈန္မ်ားႏွင့္ ေနမွ လြင့္စင္လာေသာ လွ်ပ္စစ္ေဆာင္ အမႈန္မ်ား ပြတ္တိုက္မႈျဖစ္ျပီး Northern Lights ဟုေခၚေသာ အလင္းတန္းမ်ား ထြက္ေပၚလာၾကသည္။

Northen Lights ကို ကမာၻ ့ေတာင္ဘက္စြန္းႏွင့္ ေျမာက္ဘက္စြန္းတြင္ ေတြ ့ႏိုင္ျပီး ေျမာက္ဘက္စြန္းေဒသမ်ားတြင္ ျဖစ္ေပၚေသာ Northern Lights ကို ‘Aurora borealis’ ဟု ေခၚျပီး ေတာင္ဘက္ပိုင္းတြင္ ‘Aurora australis’ ဟု ေခၚေ၀ၚၾကသည္။ Aurora အလင္းတန္းမ်ားကို အေရာင္မ်ိဳးစံုျဖင့္ ေတြ ့ျမင္ႏိုင္ျပီး အစိမ္းႏုေရာင္ႏွင့္ ပန္းေရာင္ မ်ားမွာ အေတြ ့ရအမ်ားဆံုးျဖစ္သည္။ ထို ့ျပင္ အနီ၊ အ၀ါ၊ အစိမ္း၊ အျပာ ႏွင့္ ခရမ္းေရာင္ မ်ားကိုလည္း ေတြ ့ရတတ္သည္။ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္ေဆာင္ အမႈန္မ်ားႏွင့္ ပြတ္တိုက္ေသာ ဓါတ္ေငြ ့အမ်ိဳးအစားေပၚမူတည္၍ Northern Lights အေရာင္သည္လည္း ေျပာင္းလဲေလ့ရွိသည္။ ေတြ ့ရအမ်ားဆံုးျဖစ္ေသာ Northern Lights အေရာင္ျဖစ္သည့္ စိမ္း၀ါေရာင္ႏုႏု သည္ ကမာၻေျမျပင္အထက္ မိုင္ ၆၀ တြင္ရွိေသာ ေအာက္ဆီဂ်င္ ေမာ္လီက်ဴးမ်ား ပြတ္တိုက္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာသည္။ အလြန္ေတြ ့ရခဲေသာ အနီေရာင္ သီးသန္ ့ Aurora အလင္းတန္းမ်ားသည္ အျမင့္ေပ မိုင္ ၂၀၀ ၀န္းက်င္တြင္ ရွိေသာ ေအာက္ဆီဂ်င္ဓါတ္ေငြ ့မႈန္မ်ား ပြတ္တိုက္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚသည္။ ႏိုက္ထရိုဂ်င္ဓါတ္ေငြ ့မ်ားသည္ အျပာႏွင့္ ၾကက္ေသြးေရာင္ အလင္းတန္းမ်ားကို ျဖစ္ေပၚေစသည္။

အလင္းတန္းမ်ားသည္ ပံုစံမ်ိဳးစံုျဖင့္ တည္ရွိႏိုင္ျပီး အခ်ိဳ ့မွာ အကြက္ပံုစံ (သို ့မဟုတ္) ျပန္ ့က်ဲေနေသာ တိမ္တိုုက္ပံုစံ၊ အခ်ိဳ ့မွာ တံခြန္ ပံုစံ၊ စက္၀န္းျပတ္ပံုစံ၊ လိႈင္းထလႈပ္ရွားေနေသာ ျပတင္းေပါက္ခန္းဆီး ပံုစံ အစရွိသျဖင့္ ပံုသ႑န္ အမ်ိဳးမ်ိဳးျဖင့္ ေကာင္းကင္ယံတြင္ ခပ္မွိန္မွိန္ အေရာင္မ်ားျဖာထြက္ေလ့ရွိသည္။ Aurora အလင္းတန္းျဖာထြက္မႈသည္ အျမင့္ေပ မိုင္ ၅၀ မွ မိုင္ ၄၀၀ အတြင္းတြင္ ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိသည္။

Northern Lights ၾကည့္ရန္ အေကာင္းဆံုးေနရာမ်ား

အထက္တြင္ ေဖာ္ျပထားသည့္အတိုင္း Northern Lights ကို ေတာင္ဘက္စြန္းႏွင့္ ေျမာက္ဘက္စြန္းေဒသမ်ားတြင္ အေတြ ့ရမ်ားသည္။ ကမာၻ ့အေနာက္ဘက္ျခမ္း ေတာင္ဘက္စြန္းတြင္ရွိေသာ ေဒသတစ္ခုျဖစ္သည့္ New Orleans ေဒသတြင္ ေတြ ့ရေသာ္လည္း ကမာၻ ့အေရွ့ဘက္ျခမ္း ေတာင္ဘက္စြန္းေဒသမ်ားတြင္မူ Northern Lights မ်ားကို ေတြ ့ျမင္ႏိုင္ျခင္းမရွိေပ။ Northern Lights ကို ၾကည့္ရႈခံစားရန္ အေကာင္းဆံုးေနရာမ်ားမွာ ေျမာက္အေမရိကတိုက္ရွိ Canada အေရွ့ေျမာက္ပိုင္းေဒသမ်ား(Yukon၊ Nunavut အစရွိသည့္ေဒသမ်ား) ႏွင့္ Alaska ျပည္နယ္ အေနာက္ေျမာက္ဘက္္တို ့ျဖစ္ၾကသည္။ ထို ့ျပင္ Aurora ေရာင္စဥ္တန္းမ်ားကို Greenland ႏွင့္ Iceland ႏိုင္ငံ ေတာင္ဘက္စြန္းေဒသမ်ား၊ Norway ႏိုင္ငံ ေျမာက္ဘက္ ကမ္းရိုးတန္း ႏွင့္ Siberia ႏိုင္ငံ၏ ကမ္းရိုးတန္းေဒသမ်ားတြင္လည္း ေတြ ့ျမင္ႏိုင္ေပသည္။ ကမာၻ ့ေတာင္ဘက္ျခမ္းတြင္ ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိေသာ Aurora ေရာင္စဥ္္တန္းမ်ားသည္ အႏာၱတိကတိုက္ႏွင့္ အိႏိၵယသမုဒၵရာေတာင္ဘက္ျခမ္းတြင္သာ ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိေသာေၾကာင့္ ျမင္ေတြ ့ခဲလွသည္။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ Northern Lights ကို အလင္းေရာင္နည္းပါးေသာေနရာမ်ားတြင္ ၾကည့္ရႈရန္ အေကာင္းဆံုးျဖစ္သည္။ လူေနနည္းေသာ ေျမာက္ဘက္ပိုင္းေဒသမ်ားသည္ Northern Lights ၾကည့္ရႈရန္ အေကာင္းဆံုးျဖစ္သည္။

Auroral ေရာင္စဥ္တန္းမ်ား ၾကည့္ရႈရန္ အေကာင္းဆံုးအခ်ိန္

Aurora ေရာင္စဥ္ျဖာထြက္မႈျဖစ္စဥ္သည္ ရာသီစက္၀န္းကဲ့သို ့ထပ္ကာတလဲလဲျဖစ္ေနသည္ကို သုေတသီမ်ား ရွာေဖြေတြ ့ရွိခဲ့ၾကျပီး အခ်ိန္ ၁၁ ႏွစ္ၾကာတိုင္း တစ္ၾကိမ္ ေရာင္စဥ္ျဖာထြက္မႈ အထြတ္အထိပ္သို ့ေရာက္ေလ့ရွိသည္။ ေနာက္ဆံုး ေရာင္စဥ္ျဖာထြြက္မႈ အျမင့္ဆံုး အခ်ိန္မွာ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္ ျဖစ္သည္။ ေျမာက္ဘက္ပိုင္းေဒသမ်ားတြင္ ေဆာင္းရာသီသည္ ေရာင္စဥ္တန္းမ်ားကို ၾကည့္ရႈရန္ အလြန္ေကာင္းေသာ ရာသီျဖစ္သည္။ ညတာရွည္ျပီး တိမ္ကင္းစင္ေသာညမ်ားသည္ Aurora ေရာင္စဥ္တမ္းမ်ားကို ၾကည့္ရႈရန္ အခြင့္ေကာင္းျဖစ္သည္။ Northern Lights ၾကည့္ရႈရန္ အေကာင္းဆံုးအခ်ိန္မွာ ေဒသစံေတာ္ခ်ိန္ ညသန္းေခါင္ အခ်ိန္ျဖစ္ေပသည္။

Northern Lights ႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ ဒ႑ာရီလာမ်ား

ကမာၻ ့ေျမာက္ဘက္ျခမ္း တြင္ေတြ ့ရေသာ အလင္းတန္း ‘Aurora borealis’ သည္ ‘ေျမာက္ဘက္ေဒသ၏ အရုဏ္ဦး’ ဟု အဓိပၸါယ္ရျပီး ကမာၻ့ေတာင္ျခမ္း၏ အလင္းတန္း ‘Aurora astralis’ သည္ ‘ေတာင္ဘက္ေဒသ၏ အရုဏ္ဦး’ ဟု အဓိပၸါယ္ရေလသည္။ ေရာမတို ့၏ ဒ႑ာရီတြင္ Aurora သည္ အရုဏ္ဦးနတ္သမီးတစ္ပါး ျဖစ္ေလသည္။ လူမ်ိဳးစုအသီးသီးတြင္ ေရာင္စဥ္တန္းမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ ဒ႑ာရီမ်ား ရွိၾကသည္။ ေအဒီ ၁၁၀၀ မွ ၁၄၀၀ ခန္ ့က ေရာင္စဥ္တန္းမ်ားျဖစ္ေပၚျခင္းသည္ စစ္ သို ့မဟုတ္ အငတ္ေဘး၏ ေရွ့ေျပးနိမိတ္ဟု မွတ္ယူၾကသည္။ နယူးဇီလန္ကြ်န္းမွ Maori ဟုေခၚေသာေဒသခံတိုင္းရင္းသားမ်ားႏွင့္ ေျမာက္အေမရိကတိုက္ အပါအ၀င္ အခ်ိဳ ့ဥေရာပတိုက္သားမ်ားသည္ Northern Lights သည္ မီးရွဴးမီးတိုင္ သို ့မဟုတ္ မီးပံုပြဲမွ ေရာင္ျပန္ဟပ္ေသာ အလင္းမ်ားဟုပင္ ထင္ျမင္ယူဆခဲ့ၾကသည္။ Winconsin ေဒသရွိ Menominee အင္ဒီးယန္းမ်ိဳးႏြယ္စုတို ့ကမူ အလင္းတန္းမ်ားသည္ manbai’wok ဟုေခၚေသာ မုဆိုးႏွင့္ တံငါသည္မ်ား၏ ၀ိဥာဥ္မ်ား တည္ေနရာကို ညႊန္ျပသည္ဟု ယံုၾကည္ၾကသည္။ Alaska ေဒသမွ Inuit လူမ်ိဳးတို ့ကလည္း အလင္းတန္းမ်ားသည္ ၎တို ့အမဲလိုက္ရာမွ ရရွိလာေသာ သားေကာင္မ်ား၏ ၀ိဥာဥ္မ်ားဟု ယံုၾကည္ၾကသည္။ Aurora ေရာင္စဥ္တန္းမ်ားသည္ ၎တို ့လူမ်ိဳးစု၏ စိတ္ဓာတ္ကိုေဖာ္ၾကဴးေနသည္ဟု ယံုၾကည္ေသာ မ်ိဳးႏြယ္မ်ားလည္းရွိၾကေပသည္။

အခ်ဳပ္အားျဖင့္ဆိုရေသာ္ ဒ႑ာရီလာမ်ားႏွင့္ အသက္ရွဴမွားေလာက္ေအာင္ လွပ ထူးျခားေသာ Northern Lights ကို တစ္ၾကိမ္တစ္ခါမွ် မျမင္ဖူးလွ်င္ ကမာၻျဂိဳဟ္ေပၚတြင္ လူသားျဖစ္ရက်ိဳးပင္နပ္မည္မဟုတ္ေပ။

Article by Htoo Zaw Lwin from Curiosity Science Magazine Issue 1

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s