ကစဥ့္ကလ်ား ျဖစ္ျခင္း (သို ့မဟုတ္) Chaos Theory(Butterfly Effect)

ကၽြန္ေတာ္တို ့ ေဘးပတ္ဝန္းက်င္က ကစဥ့္ကလ်ား ျဖစ္ေနတယ္ ဆိုတာ လက္ခံပါသလား။

အခု ကၽြန္ေတာ္တို႔ အိမ္က ကားေတြကို တစ္နာရီ မိုင္ ဘယ္ေလာက္ သြားႏုိင္တယ္ လို ့ဆိုၿပီး ေရာင္းတယ္ ဝယ္တယ္ စသည္ျဖင့္ လုပ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အဲဒီ ေမာ္ေတာ္ကားေတြက တကယ္ေရာ အဲေလာက္ ေမာင္းႏုိင္လား အဲေလာက္ အျမန္ႏႈန္း သြားမလား။ ဥပမာ ကားတစ္စီးက တစ္နာရီ မိုင္ ၁ဝဝ သြားႏုိင္တယ္ ဆိုရင္ အျပင္မွာ သြားရင္ တကယ္ အဲေလာက္မရဘူးဗ်။ အျပင္မွာ ရထားလမ္း ပိတ္မယ္ မီးပြိဳင့္မိမယ္ Slow Down ေတြ႔လို႔ အရွိန္ေလွ်ာ့လိုက္မယ္ စသည္ျဖင့္ေပါ့။ အဲဒီ အေျခအေနေတြေၾကာင့္ တကယ္ ကိုယ္လိုခ်င္တဲ့ အျမန္ႏႈန္းကို မေရာက္ႏုိင္ဘူးဗ်။ ဒီလိုဆိုရင္ Highway လမ္းမေတြ ဆိုရင္ေရာလို႔ ေမးမွာပါ။ အဲဒီ လမ္းေတြမွာေတာင္ TollGate ရပ္တာတို႔ လမ္းမွာႏြားေတြ႔လို႔ ရပ္လိုက္တာတို႔ မရွိဘူးလား ဗ်ာ။

အဲလို ခန္ ့မွန္းဖို ့ခက္ခဲတဲ့ Theory ကို Chaos Theory လို ့လည္း ေခၚပါတယ္။ Chaos Theory ဆိုတာ တစ္နည္းအားျဖင့္ သခ်ၤာဘာသာရပ္နဲ ့တစ္ခုပဲ။ ဘယ္မွာ သံုးလဲဆိုေတာ့ အထူးသျဖင့္ မိုးေလဝသမွာ အသံုးျပဳတာ မ်ားပါတယ္။ စတင္ေတြ႕ရွိတဲ့သူကေတာ့ Edward Norton Lorenz ျဖစ္ပါတယ္။ သူကေတာ့ မိုးေလဝသပညာေရာ သခ်ၤာဘာသာမွာပါ ထူးခၽြန္တဲ့လူတစ္ေယာက္ပါ။ Chaos Theory ဆိုတာ တစ္နည္းအားျဖင့္ ကနဦးအစပိုင္းမွာ ျဖစ္တဲ့ ျဖစ္စဥ္ေပၚမူတည္ၿပီးေတာ့ ေနာက္ပိုင္းမွာ အရမ္းကို ကြာျခားတဲ့ အျဖစ္အပ်က္ေတြကို ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။ ဥပမာအားျဖင့္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ လူသားေတြကိုၾကည့္ပါ။ ေမြးဖြားလာတာက မိခင္ဗိုက္ထဲကသာ ေမြးဖြားလာပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အစ္ကို ျဖစ္ေစ အစ္မျဖစ္ေစ တစ္ေယာက္မဟုတ္က ဘယ္သူနဲ႕မွ ခၽြတ္စြတ္မတူပါဘူး။ အမႊားပူးေတာင္မွ ကြဲျပားတဲ့ အမွတ္အသားေတြရွိပါေသးတယ္။

2.pngေနာက္ထပ္သိသာတဲ့ ဥပမာတစ္ခုက Double Pendulum လို ့ေခၚတဲ့ ခ်ိန္သီး တစ္ခုနဲ႔တစ္ခုတြဲၿပီး ခ်ိတ္ထားလိုက္ပါ။ ၿပီးလ်ွင္ အားတစ္ခုနဲ ့လႊဲလိုက္ပါ။ အဲလို လႊဲလိုက္ရင္ လႊဲခ်က္တစ္ခ်က္နဲ ့တစ္ခ်က္ မတူပါဘူး။ တူတယ္ ထင္ရေပမယ့္ မတူပါဘူး။ အခ်ိန္ၾကာလာရင္ ပိုလို႔ေတာင္ မတူေတာ့ပါဘူး။ လံုးဝ ကြဲျပားျခားနာ သြားတာလည္း ျဖစ္ေကာင္းျဖစ္ ႏုိင္လိ္မ့္မယ္။ ကနဦးအစမွာ ကတည္းက လႊဲလိုက္တဲ့ ေနရာမတူနဲ႔။ ေနာက္ပိုင္းမွာ အေျခအေန ေတာ္ေတာ္ေျပာင္းလဲသြားပါတယ္။ ဒါဟာ Chaos ပရမ္းပတာျဖစ္ျခင္း သို႔မဟုတ္ အစီအစဥ္မက်ျခင္း လို ့ေခၚႏုိင္ပါတယ္။ Chaos ဟာ ေနရာတိုင္းမွာ ရွိပါတယ္။ Chaos Theory ဆိုတာ Nonlinear အျဖစ္အပ်က္ေတြ Unpredictable အျဖစ္အပ်က္ေတြကို ဘယ္လို ေလ့လာမယ္ဆိုၿပီး Science ကို အံ့အားသင့္ဖြယ္ ျပသလိုက္တဲ့ Theory ပါ။ ေမွ်ာ္မွန္းလို ့မရတာကို ေမွ်ာ္မွန္းတတ္ေအာင္ သင္ေပးတယ္လို ့လဲ ဆိုႏုိင္ပါတယ္။ Nonlinear ေတြကို ခန္ ့မွန္းတဲ့ ေနရာမွာ ေကာင္းေကာင္းအသံုးခ်ႏိုင္ပါတယ္။ Nonlinear ဆိုတာ မိုးေလဝသခန္႔မွန္းမႈ၊ Stock ေစ်းကြက္ေတြနဲ႔ကၽြန္ေတာ္ တို ့ဦးေႏွာက္ရဲ  ့အေျခအေန ေတြ ျဖစ္ပါတယ္။

Chaos (ကစဥ့္ကလ်ား ျဖစ္ျခင္း)- ယခုအေျခအေနေပၚ မူတည္ၿပီးေတာ့ အနာဂတ္ကို ဆံုးျဖတ္ႏုိင္ပါတယ္ ဒါေပမယ့္ ယခုအေျခအေနရဲ႕ အနီးစပ္ဆုံးေပၚမူတည္ၿပီး အနာဂတ္ကို အနီးစပ္ဆံုး ဆံုးျဖတ္လို ့မရပါဘူး။

Chaos နိယာမ

Butterfly Effect

Brazil ႏုိင္ငံမွာ ရွိတဲ့ လိပ္ျပာတစ္ေကာင္ ေတာင္ပံ ခတ္လိုက္တာက အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုမွာ မုန္တိုင္းျဖစ္ေစတယ္ ဆိုတာ ဟုတ္ႏုိင္ပါသလား။ Lorenz စတင္ျပသတုန္းက မျဖစ္ႏုိင္တဲ့ အေတြးလို႔ ေတြးခဲ့ပါတယ္။ တကယ္လည္း ဟုတ္ပါတယ္။ သူတို ့ႏွစ္ခုျခား ခ်ိတ္ဆက္မွဳ ရွိပါတယ္။ လိပ္ျပာ တစ္ေကာင္က အခ်ိန္နဲ႕ ေနရာတစ္ခုခုမွာ ေတာင္ပံမခတ္ခဲ့ရင္ မုန္တိုင္းမျဖစ္လာပါဘူး။ တိုက္ဆိုက္မွဳလို႔ဘဲ ဆိုရမလားေပါ့ေလ။ အနည္းငယ္ေျပာင္းလဲမွဳဟာ ႀကီးမားေသာ ေျပာင္းလဲမွဳ ျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။ တစ္ဖက္စဥ္းစားၾကည့္ရင္လည္း လိပ္ျပာေတာင္ပံ ခတ္လိုက္တာဟာ မုန္တုိင္းျဖစ္ေစတာျဖစ္ႏုိင္သလို မုန္တုိင္းမျဖစ္ႏုိင္ေအာင္လည္း တားဆီးေပးတာေရာ မျဖစ္ႏုိင္ဘူးလား လို ့ေတြးမိမွာပါ။

ခန္ ့မွန္းလို ့မရျခင္း

႐ႈပ္ေထြးလြန္းလွတဲ့ စနစ္တစ္ခုမွာ လက္ရွိအေျခအေနေပၚမူတည္ၿပီး အနာဂတ္ကို မခန္႔မွန္းႏုိင္ဘူး။ ဘာလို ့လဲဆိုေတာ့ လက္ရွိအေျခအေနမွာ ၿပီးျပည့္စံုတဲ့ အေျခအေန (Perfect Condition) ကို မသိရလို ့Perfect Resultant ကို လည္း မရႏုိင္ပါဘူး။ တခ်ိဳ႕ခန္႔မွန္းမႈေတြက နည္းနည္းေလး လြဲေနတာ ရွိသလို အလြဲၾကီးလြဲေနတာလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ တိက်ေသခ်ာတဲ့ မိုးေလဝသ ခန္ ့မွန္းမွဳ လည္း မျဖစ္လာႏိုင္ပါဘူး။

အစီအစဥ္က်မွဳ/ ပရမ္းပတာျဖစ္ျခင္း

Chaos ဆိုတာ အံ့ၾသစြာ ျဖစ္ေပၚလာေသာ အစီအစဥ္က်မႈနဲ ့ ပရမ္းပတာ ျဖစ္ျခင္းတို႔ ၾကားထဲ မွာတည္ရွိတာပါ။

တန္ျပန္သက္ေရာက္မွဳ

စနစ္တစ္ခုဟာ တစ္ခုနဲ ့တစ္ခု တန္ျပန္သက္ေရာက္ေနျပီဆိုရင္ Chaos ျဖစ္လာပါၿပီ။ ဥပမာ Stock ေစ်းကြက္ အတက္အက်ဟာ လူေတြေရာင္းတာ ဝယ္တာနဲ႔ သက္ဆိုင္ပါတယ္။

သခ်ၤာနိယာမေတြက လက္ေတြ႔ကို ခ်ဥ္းကပ္လာၿပီဆိုရင္ အေျဖမွန္ဖို႕ မေသခ်ာေတာ့ဘူး။ ဒီလိုဘဲ အလြန္ေသခ်ာေနတဲ့ သခ်ၤာအေျဖကလည္း လက္ေတြ ့မဆန္လွဘူးဗ်။

ဒါကို ဘယ္သူေျပာတယ္ထင္လဲ ကၽြန္ေတာ္ေတြးတယ္မထင္ပါနဲ ့ Albert Einstein က သူ Chaos Theory နဲ ့ပတ္သက္တာကို ေျပာျပခဲ့တာပါ။

References……….

http://www.abarim-publications.com/ChaosTheoryIntroduction.html#.VDbJt3kYXtA

http://www.FractalFoundation.org/WhatisChaosTheory

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s